Ana Menü

Kayıt ol

Online Ziyaretçiler

Şu anda 21 konuk çevrimiçi

GTranslate

English French German Italian Portuguese Russian Spanish
İsim Cümlesi - Fiil Cümlesi PDF Yazdır e-Posta
Super admin tarafından yazıldı.   
Arapçada Cümle Çeşitleri

Düşünce, duygu, oluş ve isteklerimizi anlattığımız söz dizisine cümle denir.

Arapçada iki tür cümle vardır: (1) İsim cümlesi, (2) Fiil cümlesi


İsim Cümlesi

Arapçada isimle başlayan cümlelere isim cümlesi ( الجملة الاسمية ) denilir. Cümle

isimle başladığı için bu şekilde isimlendirilmiştir. Bilindiği üzere Türkçede

ise yüklemi isim olan cümlelere isim cümlesi denilmektedir.

الكِتابُ مُفِيدٌ) ) “Kitap faydalıdır” cümlesi bir isim cümlesidir zira isim olan

الكِتابُ) ) kelimesi ile başlamaktadır. Aynı durum ( بابُ البَيتِ مَفْتوحٌ ) “Evin kapısı

açıktır” cümlesi için de geçerlidir. Zira cümlenin başında yine bir isim olan

بابُ) ) kelimesi bulunmaktadır.

Arapçada basit bir isim cümlesi iki isimden oluşur. Normal cümle

dizilişinde başta yer alan öğeye mübteda ( المبتدأ ) sonda yer alan ögeye de haber

الخبر) ) denilir.


Mübteda: İsim cümlesinin öznesidir. Ayrıntıları “İsim Cümlesinin

Ögeleri” adlı ünitede anlatılacağı üzere genellikle marife (belirli isim)dir.

Nekra olarak geldiği durumlar da vardır. Mübteda daima merfu‘dur (müfred,

cem-i müennes sâlim ve cem-i teksir (kırık çoğul) isimler için geçerli olmak

üzere zamme harekelidir).


Haber: İsim cümlesinin yüklemidir. Normal cümle dizilişinde

mübtedadan sonra gelir ve genellikle nekredir. Haber de mübteda gibi daima

merfu‘dur (müfred, cem-i müennes sâlim ve cem-i teksir (kırık çoğul) isimler

için geçerli olmak üzere zamme harekelidir).

Ayrıntısı “İsim Cümlesinin Ögeleri” ünitesinde anlatılacağı üzere

mübteda ile haber arasında müzekkerlik (erillik)-müenneslik (dişillik) ve sayı

[müfred (tekil)-Tesniye (ikil)-cemi (çoğul) olma] bakımından uyum aranır.

Yani mübteda nasıl gelmişse haber de ona uyumlu şekilde gelir.

Arapça normal isim cümlesi dizilişinde haber sonra gelir. Ancak ( (في البيتِ رَجُلٌ

“Evde bir adam var” örneğindeki gibi haberin önce, mübtedânın sonra geldiği

yerler de vardır. Konunun ayrıntıları “İsim Cümlesinin Ögeleri” Ünitesinde

anlatılacaktır.


Aşağıdaki isim cümlesi örneklerini inceleyiniz:

الغرفةُ واسِعَةٌ) ) “Oda geniştir.” ( الغُرْفَةُ ) kelimesi mübteda, ( واسِعَةٌ ) kelimesi

haberdir.

الكِتابُ جمَِيلٌ) ) “Kitap güzeldir.” ( الكِتابُ ) kelimesi mübteda, ( جمَِيلٌ ) kelimesi

haberdir.


الطالِبانِ ناجِحانِ) ) “İki öğrenci başarılıdır” ( الطالِبانِ 8َ{) kelimesi mübteda, ( (ناجِحانِ

kelimesi haberdir.


المعَُلّمونَ ناجِحُونَ) ) “Öğretmenler başarılıdırlar.” ( المعَُلّمونَ ) kelimesi mübteda,

ناجِحُونَ) ) kelimesi haberdir.

المعُلّماتُ ناجِحاتٌ) ) “Bayan öğretmenler başarılıdırlar” ( المعَُلّماتُ ) kelimesi

mübteda, ( ناجِحاتٌ ) kelimesi haberdir.


بابُ البيتِ مَفْتوحٌ) ) “Evin kapısı açıktır” ( بابُ ) kelimesi mübteda, ( (مَفْتوحٌ

kelimesi haberdir.


المعلمونَ نَشِيطُونَ فِي عَمَلِهمْ) ) “Öğretmenler işlerinde aktiftirler” ( المعلمونَ ) kelimesi

mübteda, ( نَشِيطُونَ ) kelimesi haberdir.



Fiil Cümlesi

Arapçada fiil işe başlayan cümlelere fiil cümlesi ( الجملةُ الفِعْلِيّة ) denir.

Türkçemizde ise yüklemi çekimli bir fiil olan cümleler fiil cümlesi olarak

nitelendirilmektedir.

نَزَلَ الثلْجُ) ) “Kar yağdı” ifadesi bir fiil cümlesidir zira ( نَزَلَ ) fiili ile

başlamaktadır.


Bir fiil cümlesi en az iki ögeden oluşur ki bunlar fiil ve fâildir. Fiil, mâzî,

muzâri veya emir olabilir.


Fâil, Türkçe fiil cümlesindeki öznenin karşılığıdır ve fiili işleyeni

göstermektedir. Ayrıntıları Fiil Cümlesinin Ögeleri ünitesinde anlatılacağı

üzere fiil ile fâil arasında müenneslik (dişillik)-müzekkerlik (erillik)

açısından uyum bulunması gerekir. Arapçada fâil daima merfu‘dur (yani

müfred (tekil), cem-i müennes sâlim (kurallı dişil çoğul) ve kuralsız çoğul

(cem-i teksir) kelimeler için geçerli olmak üzere son harekesi daima

zammedir).


Eğer anlam fiil ve fâil ile tamamlanıyorsa yani fiil lâzım (geçişsiz/nesne

almayan) bir fiil ise fiil cümlesi olabilmesi için bir başka ögeye ihtiyaç

yoktur. Şayet tamamlanmıyorsa yani fiil müteaddî (geçişli/nesne alan) bir

fiilse cümlede fiil ve fâil dışında üçüncü bir öge daha bulunur ki o da

mef’ûldür. Fiilin yaptığı işten etkilenen ögeyi gösteren mef’ûl mansûbtur

(yani müfred (tekil) ve kuralsız çoğul (cem-i teksir) kelimeler için geçerli

olmak üzere son harekesi daima fethadır). Mef’ûl cer harfli olarak da

gelebilir. Bu son durumda fiilin mutlaka müteaddi (geçişli) olması gerekmez.

Kurallı bir Arapça fiil cümlesinde diziliş şu şekildedir:


Fiil+Fâil veya Fiil+Fâil+Mef’ûl

Aşağıdaki fiil cümlesi örneklerini inceleyiniz:


قَرَأَ الطالِبُ قِصّةً) ) “Öğrenci bir hikâye okudu” ( قَرَأَ ) fiil, ( الطالبُ ) fâil ve ( (قِصّةً

mef’ûldür.

نَامَ الرَّضِيعُ) ) “Bebek uyudu” ( نَامَ ) fiil, ( الرَّضِيعُ ) fâildir.

ماتَ الجُنْدِيُّ) ) “Asker öldü” ( ماتَ ) fiil, ( الجُنْدِيُّ ) fâildir.

خَرَجَتِ الطّالِباتُ) ) “Bayan öğrenciler çıktı” ( خَرَجَت ) fiil, ( الطالِباتُ ) fâildir.

يَلْعَبُ الوَلَدَانِ) ) “İki çocuk oynuyor” ( يَلْعَبُ ) fiil, ( الوَلَدَانِ ) fâildir.

تَلعَبُ البنتانِ) ) “İki kız oynuyor” ( تَلعبُ ) fiil, ( البنتانِ ) fâildir.

سَجَدَ المسُْلِمونَ) ) “Müslümanlar secde etti” ( سَجَدَ ) fiil, ( المسُْلِمونَ ) fâildir.

رَأَى حَسَنٌ أَسَداً) ) “Hasan bir aslan gördü” ( رَأَى ) fiil, ( حَسَنٌ ) fâil ve ( أَسَداً ) mef’ûldür.

صَلّى عَلِيٌّ في المسَجِدِ) ) “Ali mescitte namaz kıldı” ( صَلّى ) fiil, ( عَلِيٌّ ) fâil ve في المسَْجِدِ

mef’ûldür.

Örneklere dikkat edilirse fâil (özne), ister müfred (tekil), ister tesniye

(ikil), isterse de cemi (çoğul) olsun fiil dâima 3. tekil şahıs kipinde

gelmektedir. Fiille fâil arasında sadece müenneslik (dişillik)-müzekkerlik

(erillik) açısından uyum bulunmaktadır.


Türkçe devrik cümlelerde olduğu üzere, Arapça fiil cümlelerindeki

Fiil+Fâil+Mef’ûl dizilişi ( في المسجِدِ صلّيتُ ) örneğinde olduğu gibi mef’ûlün öne

geçmesi suretiyle bozulabilir. Öne geçen mef’ûl isim olsa da cümle yine fiil

cümlesi olarak kalır. Ancak fâil hiçbir zaman için fiilin önüne geçemez. Şayet

geçerse cümle fiil cümlesi olmaktan çıkar ve isim cümlesine dönüşmüş olur.

Bu durumda öne geçmiş olan fâil de mübteda olmuş olur. Örneğin ( يَقْرَأُ عليٌّ

الدّرْسَ ) “Ali dersi okuyor” fiil cümlesinde fâil (özne) konumunda olan ( (عليٌّ

kelimesini başa alarak ( عَلِيٌّ يَقْرَأُ الدّرْسَ ) şeklinde yeniden yazmış olsak cümle

artık isim cümlesi ve bir önceki cümlede fâil konumunda olan ( عليٌّ ) kelimesi de

artık fâil değil mübteda olmuş olur.


Aşağıdaki cümleleri Türkçeye çeviriniz ve isim cümlesi mi yoksa fiil cümlesi mi

olduklarını söyleyiniz.


خديجَةُ فَتاةٌ تدرسُ في الثانَوِيّةِ.

رَأَيْتُ جمَلا في الصحراء.

رَاجَعَ الوَلَدُ دُرُوسَهُ.

الطّفْلانِ الصغيرانِ ذيّانِ.

أطْفِئِ النُّورَ وَنَمْ.
 
 

Not: İsim ve fiil cümlelerini tanıyabilmek

Arapça iki çeşit cümle vardır:

1. İsim cümlesi,

2. Fiil cümlesi.

İsim ile başlayan cümleler isim cümlesi olarak nitelendirilirler.

 

Fiil ile başlayan cümleler ise fiil cümlesidirler. Yani bir cümlenin türünü belirlemedeki temel

ölçü o cümlenin isim veya fiil ile başlamasıdır.

Basit cümlelerin temel ögelerini gösterebilmek

Arapça isim cümlesinin iki temel ögesi vardır: 1. Mübteda, 2. Haber.

Mübteda, isim cümlesinin öznesidir. Genellikle marife (belirli isim)dir.

Nekra olarak geldiği durumlar da vardır. Mübteda daima merfu‘dur. Haber:

İsim cümlesinin yüklemidir. Normal cümle dizilişinde mübtedadan sonra

gelir ve genellikle nekredir. Haber de mübteda gibi daima merfu‘dur.

Bir fiil cümlesi en az iki ögeden oluşur ki bunlar fiil ve fâildir. Fâil, Türkçe

fiil cümlesindeki öznenin karşılığıdır ve fiili işleyeni göstermektedir. Fiil ile

fâil arasında müenneslik (dişillik)-müzekkerlik (erillik) açısından uyum

bulunması gerekir. Arapçada fâil daima merfu‘dur. Eğer anlam fiil ve fâil ile

tamamlanıyorsa yani fiil lâzım (geçişsiz/nesne almayan) bir fiil ise fiil

cümlesi olabilmesi için bir başka ögeye ihtiyaç yoktur. Şayet

tamamlanmıyorsa yani fiil müteaddî (geçişli/nesne alan) bir fiilse cümlede fiil

ve fâil dışında üçüncü bir öge daha bulunur ki o da mef’ûldür. Fiilin yaptığı

işten etkilenen ögeyi gösteren mef’ûl mansûbtur.

 
 
Copyright ©arapcaokulu.com